Monthly Archives: June 2017

Talent: మానస మనస కవితలు

The following Post consists of Poems spotlighting the Cultural Talent of @nasa_manasa.

Along with appreciating the past, it is important to encourage the future. New talent is should be given patronage and their skills shown to the community-at-large. Sometimes it is the refined and scholarly verses of a Vanichandra gaaru, and sometimes it is a fresh voice from a budding poetess.

Today we feature the latter courtesy a young lady named Manasa. Here are her poems in Telugu (with English translation provided by us). Please leave your comments below and encourage this young voice so she may continue to hone her skills in Telugu verse. In the manner of Hala Satavahana’s Gatha Saptasati, she has composed the padhyas below.

మానస మనస కవితలు

ఆమాత్రం చెప్పుకోవద్దు పూలు బాగా కడతాను అని జానెడు జడకోసం గుప్పెడు కడుతుంటే గంపెడు బంతి పూలు పంపారు తోరణాలు అల్లమని

At least I had to admire the floral garland I tie for my hair, for as I was doing so, someone asked me to make a marigold maala for the gate.

“తెలిసేట్టు చెప్పేది సిద్దాంతం తెలియకపొతేనే వేదాంతం.. తెలిసి తెలియక పోతే రాద్ధాంతం..”

Tell as though you know, and it’s science. Tell as if you don’t know, and it’s philosophy. Tell between knowing and not knowing and it’s debate.” Traditional Saametha

మనం అన్ని చెబుతాము , కానీ మనకు అన్ని చెయ్యడం కష్టం కదా….!ఈ జనాలు అర్థం చేసుకోరు…! కొతలంటారూ..!

We say we’ll do everything, but following through on everything is hard. People won’t understand and they say you’re just bluffing.

ప్రపంచం మొత్తం నువ్వు మాత్రమే లేవు, కాని నీలాంటి వాడు ఇంకొకడు వుండడు

In the entire world you’re not the only person, but your type of man is not found anywhere else.

“ని నవ్వు పూలవనం తేనెల్లో తియ్యదనం ని నవ్వు బంగారం మెరిసేటి సింధూరం నను తాకి వెళ్తూంటె మరచాను ఈ లోకం అ నవ్వే సాగింది గోదారి లా కావేరిలా”

“Your laugh is a garden of flowers, it’s the sweetness in honey; your laugh is golden, and your shining vermillion when it touches me, makes me forget the world. Your laugh is like like the flow of the Godavari and Kaveri. ” — mitrudu Rajesh rachana 🙂

ఇ మంచు కురిసే వేళ లో, చెలిగాడి గుప్పిట్లో నేను, వెచ్చదనం కోసం నెనెక్కడకు వెళతా

In these snowy times, she is in her lover’s hand. Where else will she go for warmth…

ఏల ఇతగాడికి ఇంత తొందర… ఈ కన్నె పిల్ల మనసు ను, ఈ సంకోచాన్ని అర్థం చెసుకునేదెన్నడు…

Why is he so hasty? When will he understand my sentiment, and understand why this girl who has come-of-age, reciprocates yet hesitates.

విరిసిన పువ్వు ఎన్నటికి వాడిపోకూదగని అనుకుంటా కాని నలిగితే నెనేమి చెయ్యగలను అందుకే నలిగినపువ్వు వాడలెక దాని వంక చూడటమే మానెసా
కాని దాని పరిమళం ఎక్కడకేళ్లినా నన్ను వదలటంలేదు

We hope the blossoming flower never wilts, but if it wilts what can I do? That is why the wilted flower, which is no longer useful, I no longer even glance at from the corner of my eye.

And yet, the fragrance of this blossom still surrounds me…

ఈ ప్రేమ పెళ్లి విఫలం అయ్యిన ప్రతీ సారి ఒంటరిగా ఇంకొన్నాళ్లు బతుకూ అని అవకాశం ఇచ్చి నట్టు ఉంటుంది

Even if this marriage of love fails, every time I’m alone, I wonder at how it still gives me the opportunity for life.

నేను వెధవని అనుకున్నప్పుడు ఈ ప్రపంచాన్ని చాలా తిట్టుకున్నా, నేను ఒక మనిషిని అనుకున్నాప్పుడు ఈ ప్రపంచం లొ ప్రతిదీ అధ్భుతంగా ఉంది, మీరు కూడా

When I think of all the crude wretches in the world, I curse them terribly. When I think of how I’m a person, I think that everything in this world has a wondrous quality to it, even you…


ముందు క్షణం లో ఎమి అయ్యిందో తెలియాక నన్ను  నేను వెతుకుతున్న ఆ నింగిలో చూస్తే రంగులు కురుస్తున్నాయి

I don’t know what happened in the previous instance, I searched for myself. When I look at the sky, the colours shower themselves.

నేలపై ఉన్నవన్ని నేను గుర్తించని ఆనందంతొ నాట్యం చేస్తున్నాయి

What all there is on this Earth, they dance with happiness.

ఎవరు నన్ను గుర్తించలేదు అన్న భాద

I suffer in the pain of not being recognised by others

నేను ఈ ప్రకృతి లో కలిసి పోయాను అంటూ ఒ సముచిత స్థానం ఇచ్చింది

I have been immersed in this world. Nature has given me a place among its creations

అలా  నేను పయనం మొదలు పెట్టా వారి ఆనందం వినొదిస్థూ

Like so, I began above, and I enjoy their happiness for their own sake.


Disclaimer: This article represents the opinions of the Author, and should not be considered a reflection of the views of the Andhra Cultural Portal. The Author is responsible for ensuring the factual veracity of the content, herein.

Crafts: Kondapalli Toys

Continuing our Series on Arts & Crafts  is the native ancient style of wooden toys known to all Telugus. Appreciated by Andhraite and non-Andhraite , young and old alike is that iconic handicraft we all grew up with: Kondapalli Bommalu.


Kondapalli an important town near Vijayawada, in Krishna District. Meaning ‘village of hills’, it is also a village of toys. 16 kilometres from Bezawada, it is celebrated in story and song for its famous fort, immortalised during the reign of the Reddi Rajulu.

Around 500 years old, if not older, this art is credited to and preserved by a community known as nakarshalu (though by some they also called ‘Arya Kshatriyalu’).

There is reference to this group in the “Brahmanda Purana”. This community claims its origin to Muktharishi, who was endowed with skills in arts and crafts by Lord Shiva. These chitrakaras claim that it was their ancestors who sculpted the numerous sculptures like the garuda, nandi, simha and the vahanas in the many temples in Andhra Pradesh.[2]

 It is claimed that this art was brought by migrants from Rajasthan, though these claims still need to be verified by history. One account lends credence to the theory.

 In the 16th century, Anavema Reddy invited around 10-12 families, all wooden handicrafts specialists from Rajasthan, to his court, says Nageshwar Rao, 37, a toy-maker. “All these families from the Nakarshalu community migrated to Kondapalli.” The Reddy kings, impressed by their skill, patronised the artisans and asked them to stay there forever. [7]


Made primarily from a soft wood known as Tella Poniki, which is found in large numbers around Kondapalli itself, these toys have not only become characteristic of Andhra, but have a number of standout characteristics.

Distinct from their Telugu cousins, Etikoppaka Toys, these Kondapalli carvings carry with them a special significance during Sankranthi and Dasara.  They are displayed in bommalakolavu or kollu. Both vahanas and veritable vigrahas of pauranic figures are depicted and showcased during these festivals. They are used to enshrine and enact the various stories contained in our epics.

Prices of these toys range from Rs. 15 to Rs. 800 and the Corporation is offering 10 per cent discount on the purchase during the expo. [5]

At the high end, many toys even reach 5,000 rupees. Themes from Dasavatara and Hitopadesa are common. Nevertheless, the ambari elephant and the kuchipudi dancers remain the most iconic favourites. And the appeal is universal. These craftsmen have a unique place in the hearts and minds of Telugus, young and old alike.

Equipped with ‘bavudari’, ‘palapa chekka’ and ‘aakurai’, generations of these toymakers have managed to bring a smile on the faces of little kids across the world with their pieces of art. [3]


Unlike most modern toys, Kondapalli bommalu use almost all natural ingredients in the process. Tools come in various shapes and sizes and are developed by the craftsmen.

The wood is treated to a slow heating process to dry its moisture content. The limbs of the toys are carved separately and later joined to the body. The essential carving tools are axe, chisel, hammer and drill. [5]

Glue consisting of tamarind paste, lapum, and sawdust is used to assemble them.

This tamarind paste is called makh. Batana (cooked tamarind seed paste) is then rubbed on it along with resin from the tumma tree.Gold and silver foil used to be added for ornamentation. Although water colours, vegetable dyes, and oil paints are now used, traditional rangulu relied on stones, herbs, various gums and other bases. Even the paint brush comes from goat hairs, demonstrating the stress on organic materials.

Ladies are also an integral part of the process, much of the artistry of these dolls being attributed to their skill with a brush. Finished products are often given a coating of enamel paint to enhance their sheen.


Kondapalli Bomma retains an international reputation and is frequently purchased by tourists during their travels in our region. It received a Government sanctioned Geographical Indication in 2007-2008, thereby crediting this handicraft to Andhra. Despite this accreditation, the future of this iconic tradition remains in question.

Over the centuries, the skill moved beyond the Nakarshalu community, and it is no longer a caste-specific occupation. Members of various communities and castes, including Padmashali, Kamsali, Vishwabrahmin, now work in the Kondapalli toy industry. Records of the Mutually Aided Cooperative Society (MACS), established in 2002 by the artisans, show that in February 2017, of the 229 toy-makers in the village, 107 are men and 122 women. Of these, 53 are Dalits, 128 are from Other Backward Classes, 26 are Muslim, and 22 are from other, landed castes.”  [7]

As with many traditional Arts and Crafts of United Andhra, Kondapalli Toys are also on the brink. The community that preserves this ancient art is finding itself in difficult financial straits. 50 families live in Bommala Colony in Kondapalli, fulfilling large orders on the infrequent occasions they materialise. Dependent upon Lepakshi outlets and various art exhibitions, they require reliable and equitable distribution channels to maintain their livelihood and craft.

At the annual Lepakshi Expo, the turnover is around 3 Lakh rupees. While there are cooperatives supported by Lanco group and various efforts ( such as this and this and this and this) to market these products, society-at-large must come together to help these traditional workers compete with the global market of competitors with products sourced from China and elsewhere.

Though there have been some redesign drives to both update the toys and their relevance to the contemporary market, much more work needs to be done in this regard.

The nouveau riche of Andhra again have an opportunity to step and support these workers and protect our common heritage.

In the olden days, Kondapalli artists received patronage from the local rulers. But today these artisans are neglected due to the advent of mechanised toys. Many artisans have given up their profession and are seeking other lucrative jobs. Though the government is trying to rehabilitate this art form, it is up to us to encourage it. It is our duty to do so. [2]

Click here to Buy Kondapalli Toys Today!!!


  1. Gajrani, S. History, Religion, and Culture of India. Vol 2.Delhi: Isha Books. 2004
  4. 283_1_REGISTRATION_DETAILS_OF_GI_TILL_DATE_March_2012_Till_Date.pdf

పంచతంత్రం STORIES OF PANCHATANTRA—Mitra Labhamu (Gaining Friends) Ch.6






[Continuing the Series of Original Poems on the Panchatantra by Chandra gaaru, is Chapter 6 of Mitra Labhamu. Chapters 1 & 2 can be found here, Chapter 3 here, Chapter 4 here , and Chapter 5 here. Today concludes Mitra Labhamu ]

మరియు నిటుల బలికె మూషిక రాజము
భుక్తి పోయె నాదు శక్తి బోయె
నమ్మకంబు పోయె నా పరి జనులకు
కక్క మింగ లేక క్రుంగి పోతి ! 86
భాగ్య మన్న నేమి భోద పడెను నాకు
కలిమి పోగ యెవరు కలిసి రారు
చక్కెరున్న చోటె చీమలు చేరును
కలిమి దోచు వాడె బలిమి కాడు! 87
మూషికమ్ము పలికె మందరకము తోడ
కలిమి పోగ నేను కుమిలి పోతి
నమ్మి నట్టి జనులు నగుబాటు సేయగ
శత్రు నెదురు కొంటి శక్తి తోడ! 88
దైవ మొక్కడుండు ధనము ధాన్యము నీగ
ప్రాప్త మెంతొ నేను పొందుటెంతొ
నిర్ణయించు నతడె నామ మాత్రమె నేను
బలము కూడ గట్టి పైకి దూకి! 89
ఉట్టి పైన నున్న యతి తిండి చేరగ
జాగరూకు డైన జంగమయ్య
బుర్ర పగుల కొట్ట కర్ర విసిరె కక్ష
దైవ బలము తోడ తప్పు కొంటి! 90
హిరణ్యకుడు తన హృదయ రోదన
దెలుప వాయసమ్ము జాలి పడెను
మందరకుడు చెప్పె మరి రెండు గాధలు
నీతి యున్న దందు రీతి గాను! 91
ధనము యుండు డొకటె ఘనమంచు పొగిడేరు
పంచ కున్న వాడు పేద కాడె
పిసిని గొట్టు వాడు భావ మందున పేద
దాన గుణము లేని ధనియు పేదె! 92
వాయసమ్ము పలికె మూషికు తోడను
మధుర భాష లాడు మిత్రు కంటె
చేదు నిజము పలుకు చెలికాడు శ్రేష్టము
కచ్చపమ్ము తోడ కలిమి మెండు! 93
కశ్యపమ్ము యెలుక కాకియు యచటనె
కబురులాడు చుండె కొలని యొడ్డు
కాల మెరుగరాయె కలిమి చెలిమెయాయె
మిత్ర లాభ మొండు ముదము గూర్చ! 94

మూషిక రాజు హిరణ్యకుడు మరల ఇలా పలికెను. “నాకు భుక్తి పోయింది, శక్తి పోయింది. నేను నమ్ముకున్న, నన్ను నమ్ముకున్న నా సేవకులకు నాపై నమ్మకము పోయింది. నేను మింగ లేక, కక్క లేక కృంగి పోయాను. భాగ్యము కలిగి ఉండటమంటే ఏమిటో నాకు బోధ పడింది. కలిమిలో తోడు ఉన్న వారందరు లేమిలో దగ్గర్కు కూడా రారు. చక్కెర, బెల్లము ఉన్న చోటే చీమలు చేరతయాయంటారు కదా? ఇతరుల కలిమిని దోచుకొనే వాడే బలవంతుడు, నిజమే! మందరకమనే ఆ తాబేలుతో మూషికుడు ఇంకా ఈ విదంగా పలికెను. కలిమి యంతా పోగా నేను కుమిలి పోయాను. నమ్మిన పరిజనము నన్ను నవ్వుల పాల్చేసి పోగా, మొండి ధైర్యంతో శతృవుని ఎదుర్కొన్నాను. మనకు ధనము కాని, ధాన్యము కాని యియ్యడానికి దేవుడొకడుంటాడు. మనకు ప్రాప్తమెంతో, చివరకు దక్కేదెంతో దేవుడే నిర్ణయిస్తాడు. నేను నామ మత్రుడినే అని నిర్ణయించుకొని బలము కూడ గట్టుకొని పైకి దూకాను, ఎలాగైనా బైరాగి ఉట్టి మీద దాచిన ఆహారపదార్ధాలను చేరుకోవాలనే ధృడ సంక్ల్పంతో. అయితే జాగరూకుడైన బైరాగి తన చేతి లోని కర్రతో నా తల పగుల గొట్ట నెంచి గట్టిగా విసిరి వేసెను. దైవ బలంతో తప్పుకొని అరణ్యాలకు పారిపోయి వచ్చాను.
ఈ విధంగా మూషికుడు తన హృదయ విదారకమైన కధను చెప్పగా, అతని చిర కాల మితృడు, లఘు పతనకమనే వాయసము ఎంతో బాధ పడెను. మందరకుడనే కూర్మము మరో రెండు నీతి కధలను చెప్పి అందలి నీతిని వివరంగా బోధించెను. ” ధనము చేరగనే వందిమాగధులు చేరి చాలా ఘనంగా పొగుడుతారు. నిజానికి అతను ధనవంతుడెలా అవుతాడు? తనకున్న దానిలో పదిమందికీ పంచని వాడు పేదవాడే కదా? పిసింగ్షిక రాజు హిరణ్యకుడు మరల ఇలా పలికెను. “నాకు భుక్తి పోయింది, శక్తి పోయింది. నేను నమ్ముకున్న, నన్ను నమ్ముకున్న నా సేవకులకు నాపై నమ్మకము పోయింది. నేను మింగ లేక, కక్క లేక కృంగి పోయాను. భాగ్యము కలిగి ఉండటమంటే ఏమిటో నాకు బోధ పడింది. కలిమిలో తోడు ఉన్న వారందరు లేమిలో దగ్గర్కు కూడా రారు. చక్కెర, బెల్లము ఉన్న చోటే చీమలు చేరతయాయంటారు కదా? ఇతరుల కలిమిని దోచుకొనే వాడే బలవంతుడు, నిజమే! మందరకమనే ఆ తాబేలుతో మూషికుడు ఇంకా ఈ విదంగా పలికెను. కలిమి యంతా పోగా నేను కుమిలి పోయాను. నమ్మిన పరిజనము నన్ను నవ్వుల పాల్చేసి పోగా, మొండి ధైర్యంతో శతృవుని ఎదుర్కొన్నాను. మనకు ధనము కాని, ధాన్యము కాని యియ్యడానికి దేవుడొకడుంటాడు. మనకు ప్రాప్తమెంతో, చివరకు దక్కేదెంతో దేవుడే నిర్ణయిస్తాడు. నేను నామ మత్రుడినే అని నిర్ణయించుకొని బలము కూడ గట్టుకొని పైకి దూకాను, ఎలాగైనా బైరాగి ఉట్టి మీద దాచిన ఆహారపదార్ధాలను చేరుకోవాలనే ధృడ సంక్ల్పంతో. కాని జాగ్రత్త పరుడైన బైరాగి తన కర్రను విసిరి నా తల పగుల గొట్ట బోగా, ఎటులో తప్పుకొని అరణ్యాలకు పారి పోయాను.
ఈ విధంగా మూషికుడు తన కధను హృదయ విదారకంగా చెప్పగా విని, మిత్రుడు ఎంతో జాలి పడెను. మందరకుడు అన తాబేలు మరో రెండు నీతి కధలు చెప్పి అందులోని నీతిని వివరముగా చెప్పెను.ధనము చేరగానే వందిమాగధులు చాలా గొప్పగా పొగడుతారు. కానీ తన ధనాన్ని ఇతరులకు పంచని వాడు ధనవంతుడెలా అవుతాడు? వాడు పేదవాని కిందే లెక్క.
పిసినిగొట్టు వాడు భావ దరిద్రుడే కదా? దాన గుణము లేని ధనికుడు కూడా పేద వాడే.
ఈ మాటలు విన్న వాయసము “మిత్రమా! తియ్యని, పనికి మాలిన కబుర్లు చెప్పే స్నేహితుడి కంటే, చేదుగా ఉన్నా నిజము పలికే ఆప్తుడు మిన్న కదా? ఈ మందరకునితో చెలిమి చెయ్యి.”
ఆ తాబేలు, మూషికుడు, కాకి ఆ విధంగా గాఢమైన అనుబంధంతో స్నేహము చేస్తూ ఆ సరస్సు ఒడ్డునే కబురాడుకుంటూ కాలము తెలియకుండా గడుపుచుండిరి. వారి చెలిమే వారికి కలిమి అయ్యింది. మిత్ర లాభము ఎంతో ముదము గూర్చగా వారు ఆనందమున నుండిరి.

English: Hiranyaka, the mouse king, further said thus. “I lost my food. I lost my strength. My own subjects lost confidence on me (that I could provide them with food). I could neither digest nor throw up the insult. I understood the value of possessing wealth. When wealth is lost the kith and kin move away. They say that ants converge where there is jaggery/sugar. I understood that the one who loots wealth of others is strong. As my whole wealth was lost I got depressed. As my own subject left me as a laughing stock, I decided to face the enemy with stubbornness. There is God to provide us with wealth and food. What is due to us is provided by Him only. I am only a namesake. So thinking I jumped on the pot in which the sage kept his remnants of food. But the cautious sage threw his stick with an intention to break my head and kill me. I, by God’s grace, escaped unhurt and fled to the forests.

As the mouse told his story thus, the crow felt sad for him. The turtle told two moral stories and explained the moral therein clearly. He said,” The one who possesses wealth can not be called rich if he does not share it with others. The man who is reluctant to share is intellectually poor. One who does not have an intention to donate is the real poor.”

Hearing this the crow said, “My dear friend! It is always better to have a soul-mate who tells truth though sour, than having a friend who speaks sweetly but without conviction. You make friendship with my friend, the turtle”

Thus, the crow, the mouse and the turtle became bosom friends and were spending time in talking each other without knowing passage of time. Their friendship became their wealth. The gain of new friends made each very happy indeed.

గడిచి పోయె నిటులె కతిపయ దినములు
మిత్రు లటులె కూడి ముదము నుండ
హరిణ మొకటి వచ్చె పరుగున వగరుచు
సూసి బెదిరి పోయి స్నేహితులును! 95
వాయసమ్ము యెగిరె వృక్షము పైనకు
యెలుక దూరె చెంత కలుగు లోన
మందరకము మునిగె మడుగు లోపలకును
జింక కాచు టెటుల చింత తోడ! 96
మిత్ర త్రయము యటుల మాటున డాగియు
చింత పడిరి చాల జింక గూర్చి
నీటి కొరకు పరుగొ వేటకాని భయమొ
హరిణి పరుగు తీయ కారణమ్ము! 97
సరసు చెంత చేర హరిణి నిటు లడిగె
కొలను లోన దాగు కచ్చపమ్ము
ఆపదేమి వచ్చె యటుల పరుగు తీయ
యనగ హరిణి నిలిచి యిటుల బలికె! 98
జింక తన పేరు చిత్రాంగు డనియెను
తనదు బాధ చెప్పె దీనము గను
వేట గాడు యమ్ము వేయ తప్పుకొని వేగ
పరుగు తీసి వస్తి మరుగు కొరకు! 99
వలయు నాకు యిపుడు నెలవు దాగు కొనగ
యనగ కశ్యపమ్ము యిటుల బలికె
శాస్త్రములలొ కలవు సూత్రములు యరయ
జింక యడిగె యాస చెప్పు మనుచు! 100
చెప్పె కూర్మ రాజు శాస్త్ర సారములను
పోర వలయు శత్రు బలిమి తోడ
పారి పోగ వలయు పోరి నిలువకున్న
పారి పొమ్ము కావ ప్రాణములను! 101
వాయసమ్ము పలికె వేటగాడు వెడలె
చెట్టు పైన నుంచి చూస్తి నేను
వేట పూర్తి చేసి వెనుకకు మరలెను
చింత మాని మాదు వెంటె యుండు! 102
కొలని కశ్చపమ్ము కలుగులొ యెలుకయు
వాయసమ్ము మాట వినిన యంత
చెలిమి చేసి జింక చింతను పోగొట్టె
కాల మెరుగరాయె కబురు లందు! 103

ఈ విధంగా కొన్ని దినములు యానందముగా గడిచి పోగా, ఒక రోజు ముగ్గురు మిత్రులు కొలను ఒడ్డున కబుర్లాడుకుంటూ ఉండగా ఒక జింక భయంతో పరుగిడు కుంటూ కాన వచ్చెను. మిత్రులు ఏదో ఆపద శంకించి బెదిరి పోయిరి. కాకి దగ్గరున్న చెట్టుపైకి ఎక్కెను. హిరణ్యకుడు తన కలుగు లోకి దూరెను. మందరకుడు కొలనులోకి జారుకొనెను. తమను తాము రక్షించుకున్నా కాని, వారి మనసున జింక కొచ్చిన యాపద తొలగించడమెలాగా యని చింతించు చుండిరి. “జింక కొచ్చిన యాపద యేమై యుండనోపు? కేవలం దాహముతో కొలను దగ్గరకు పరుగున వచ్చిందా? లేక వేటగాడెవరైనా వెంబడిస్తున్నాడా “యని పరి, పరి విధముల చింతించుచుండగా, ఆ హరిణము కొలను గట్టు వద్దకు చేరుకొనెను. అపుడు సరస్సులో దాగుకొన్న తాబేలు జింకను చూసి ఇటులడిగెను. “నీకు వచ్చిన యాపదేమి? ఈ విధంగా ఎందుకు పరుగు తీస్తున్నావు?” అనగా పరుగు యాపి జింక” నా పేరు చిత్రాంగుడు. వేటగాని బాణము బారి నుండి తప్పుకొని మరుగు కొరకు వెదుకుతూ పరుగిడుతున్నాను.” అని చెప్పింది. అప్పుడు మందరకుడు, “మన శాస్త్రాలు ఆపద నెదుర్కోవడానికి రెండు నీతి సూత్రాలు చెప్పాయి. మొదటిది ఆపదకు కారణమైన శత్రువును ఎదుర్కొని పోరాడడం. రెండోది పారిపోవడం. మొదటిది నీ శక్తికి మించింది కాబట్టి నీ శక్తి కొలది పరుగెట్టి ప్రాణాలు కాచుకో”
అప్పుడు చెట్టు పైన ఉన్న వాయసము, “చింత్రాంగా! భయము వీడు. నేనిక్కడనుంచి చూడ గలిగాను.వేటగాదు ఇంటి దారి పట్టాడు. నువ్వు ఇక్కడే ఉండి మా మిత్రులలో ఒకడివిగా హాయిగా ఉండు.ఈ మాటలు విన్న కొలను లోని తాబేలు, కలుగులొస్ని ఎలుక బయటకు వచ్చి, జింక భయాన్ని పోగొట్టి, జింకను తమ మిత్రులలో ఒకరిగా చేర్చుకొనిరి. ఆ నలుగురు మిత్రులూ కాలమే తెలియకుండా కబుర్లతో కాలక్షేపము చేస్తూ ఉన్నారు.

English: After passage of few days thus happily, one day even as the three friends were involved in animated conversation, there came running a deer with fear in his face. The three friends were scared of an imminent danger. The crow perched itself on the top of a tree, the mouse ran into its hole and the turtle escaped into the lake. Though they escaped to save themselves from danger their minds were anxious about the fate of the deer. They were speculating in their minds whether the deer came running for water or it was the fear of a hunter. As the deer reached the banks of the lake, the turtle asked it in hushed tone what the real danger that came upon the deer that he was running with fear. Then the deer replied that his name was Chitranga and that he escaped from the arrow of a hunter by a whisker. Then the turtle spoke to him of what the scriptures taught about the courage of action in times of danger. One was that the victim should face the enemy and defeat him. The second was to run away and save his life. As the deer was incapable of the former, the turtle advised him to run as fast as he can to save his life.

Then the crow perched on top of a tree said thus “From here, I could see that the hunter left for home. Now, Chintranga, leave your fear and stay with us as our friend“. Hearing this the mouse and turtle came out of their hiding places and made friends with the deer. The four friends were spending time in animated conversations.

తిరిగి రాక పోయె హరిణి యొక దినము
మిత్ర త్రయము చింత మునిగి పోయె
మృగరాజు తినెనొ మడుగున పడెనొకొ
వలను చిక్కె నేమొ మరచి మరల! 104
యనుచు దిగులు చెందె హరిణి రాకనె పోయె
కఛ్ఛపంబు బలికి కాకి తోన
మూషికమ్ము నేను మెల్లగ నడిచేము
వెగముగను నీవు యెగిరి చూడు! 105
కొంత దూర మేగి కాకి కనె వేట
గాని వలలొ జింక కొట్టు కొనుచు
జాలి వీడి నన్ను కాలుడు వెంటాడు
యనుచు వగచె చాల హరిణి యయ్యొ! 106
వాయసమ్ము పలికె వలదు చింత పడగ
యెగిరి పోయి తెత్తు ఎలుక మిత్రు
వలను పంట కొరికి విడిపించు వేగమె
యనుచు యెగిరి చనెను యెలుక చెంత! 107
విటము వాయసమ్ము వీపుపై యెక్కగ
జింక చెంత చేరె జంట గాను
యెలుక కొరికె వలను యెంతయొ నేర్పుగ
జింక తప్పు కొనెను చింత బాసి! 108
కృష్ణ శకుని పలికె గాలి మెకము గని
కలిసి రాదొ కట్టె కాటు వేయు
కాల మహిమ మనసు కాలుని తలచును
దైవ చింతె మంచి దారి చూపు! 109
కూర్మ ముండ లేక కదిలెను నెమ్మది
మూషికమ్ము చూసి మదిని వగచె
కష్ట మొచ్చు నపుడు కలిసి నాలుగు వచ్చు
వేట గాడు వచ్చు వేగముగను! 110
జింక నేను కాకి చనెదము వేగమె
కూర్మ మొండు తాను కదల లేదు
చిక్కు పడును వలను చాల కష్తమొచ్చె
కాతు నెటుల నేను కూర్మ మిత్రు! 111
వేటకాడు వచ్చి వృత్తము వలవేసె
యెలుక చెప్పె యొక్క యుక్తి యిటుల
ప్రాణ మొదిలి నటుల పడ వలయును జింక
ప్లావి కనుల కాకి పొడవ వలయు! 112
హరిణికుండు చూసి హరిణి పడి యుండ
సంతసమున పోయె జింక బట్ట
కశ్యపమ్ము నొదిలె కొలని గట్టు పయిన
యెరుగ డాయె మోస మెఱుక యిసుము! 113
వేటగాని చూసి వాయసమ్ము యెగిరె
హరిణి కూడ యురికె హయము రీతి
యెలుక కొరికి పారె వలను కొరికి
కశ్చపమ్ము పోయె కొలను లోకి! 114
బోయ వగచు కొనుచు పోయెను యింటికి
మిత్రు లొక్క చోట మరల చేరి
కబురు లాడు చుండ కాలమె తెలియదు
కాల మహిమ కాదె చెలులు దొరుక! 115
మిత్ర లాభ మనెడు మంచి కధను చెప్పి
విష్ణు శర్మ తెలిపె శిష్యులకును
స్నేహితులను పొంది సుఖమున యుండుడి
జయము కలుగు మీకు జయము జయము! 116

ఒక రోజు ఆహారనికి వెళ్ళిన జింక ఎంత సెపటికి తిరిగి రాక పోయే సరికి, మిగిలిన ముగ్గురు మిత్రులు మిగుల చింత చెందిరి. “ఏ సింహమైనా మింగినదా, లేదా నీరు త్రావుతూ ఏ చెరువులోనైనా పడి కొట్టుకు పోయిందా లేక మరల ఏ వేటగాడి వలలొనైనా చిక్కుకున్నదా ” యని మిగుల చింతించిరి. ఎంత సేపు ఎదురు చూసినా జింక జాడ తెలియక పోవు సరికి, మందర్కుడు వాయసముతో, “మేమిరువురము చాలా నెమ్మదిగా నడుస్తాము. నువ్వు వాయు వేగముతో ఎగిరి పోయి, జింక జాడ తెలుసుకొని రమ్ము”
కాకి యటులనే కొంత దూరము ఎగిరి పోయి చూడగా, అక్కడ జింక ఒక వేటగాని వలలో చిక్కుపడి కానిపించెను. కాకిని చూసిన జింకకు దుఖము పొంగుకొచ్చి, ” యముడు జాలి లేక ఈ విధముగా నన్ను వెంటాడు తున్నాడు” యని వగచెను.
అపుడు కాకి, “నువ్వేమీ చింతపడకు. నేను ఇప్పుడే ఎగిరి పోయి మన మూషిక మిత్రుడిని తీసుకు వస్తాను. అతడు సునాయాసంగా వలను కొరికి నిన్ను రక్ధిస్తాడు” కాకి వేగంగా ఎలుక చెంతకు ఎగిరి వెళ్ళి మూపు పైన మిత్రుడిని ఎక్కించుకొని జింక యున్న చోట వాలెను, మూషికుడు వలను తన పళ్ళతో కొరికి జింకను కాపాడెను. జింక అత్యంత కృతఙ్ఞతతో వాయసమును చూసి, ” కాల మహిమో ఏమో కాని మనసు కాలునే తలచు చుండును. కాలము కలిసి రాక పోతే కర్ర పామై కరుస్తుందంటారు కదా. దైవ చింత తోడే నా యాపద తొలిగింది.”
ఇదిలా ఉండగా కూర్మము మనసు ఉండబట్టలేక నెమ్మదిగా నడుచుకుంటూ రా సాగెను. ఇది చూసి మూషికుడు, “కాల మహిమ అంటే ఇదే కాబోలు. కష్టాలు మూకుమ్మడిగా వస్తాయంటారు. వేటగాడు వేగంగా ఇటే వస్తున్నాడు. మేము ముగ్గురమూ తప్పించుకోగలము. కొలను పరిసరాలు దాటి వచ్చిన ఈ కూర్మము ఏ రీతి తప్పుకోగలదు? మిత్రుని నడక కూడా నెమ్మది”
ఇంతలో వేటగాడు వచ్చి వలను వేసి కూర్మమును పట్టివైచెను. అపుడు కాకి ఎగిరి వచ్చి ఒక ఉపాయము చెప్పెను. “కొలను గట్టుకి దగ్గరగా, జింక ప్రాణము విడిచినటుల పడి యుండ వలయును. నేను జింక కళ్ళను పొడుస్తూ ఉంటాను. వేటగానికి నమ్మకము కుదురుతుంది.” జింక, కాకి ఈ విధముగా చేయగనే వేటగాడు, జింక మరల దొరికిందన్న ఉత్సాహముతో, కూర్మమున్న వలను గట్టున వదిలేసి జింకను తెచ్చుకొన బోయెను. వేగంగా మూషికుడు వలను కొరుకగా, కూర్మము కొలనులోకి వెడలి పోయెను. వలను కొరికిన మూషికుడు కలుగులోకి పారి పోయెను. కాకి జింకను వదిలి ఎగిరి పోయెను. జింక లేచి పరుగు లంఘించుకొనెను. బోయగాడు ఈ వింతను చూది ఆశ్చర్యముతో, విచారముతో యింటి దారి బట్టెను.
మరల మిత్రులు నలుగురు కొలను ఒడ్డున చేరి కబుర్లు చెప్పుకుంటూ కాలక్షేపము చేసిరి. ఆహా! కాల మహిమ ఎంత గొప్పది? మంచి మిత్రులు దొరకడ మంటే పూర్వ జన్మ ఫలమే కదా?
మిత్ర లాభమనే ఈ నీతి కధను చెప్పి, విష్ణు శర్మ శిష్యులకు మంచి మిత్రులను పొంది సుఖముగా ఉండండి యని చెప్పెను.

English: One day Chitranga, the deer went in search of food but did not return at the usual time. The three friends started getting anxious about his whereabouts. As anxiousness gives rise to depressing thoughts, the friends were thinking, “Did a lion swallow our friend? Or did she slip while drinking water in a lake and drown? Or did he fall prey to a hunter’s trap?

As the deer did not return after lapse of some time, the turtle said to the crow, “We two walk very slowly. You fly at your maximum speed and search our friend” Immediately the crow set out in search of the deer. Soon, he found the deer trapped in a hunters net. The deer wailed and said that the Lord of death seemed to have no mercy on him that He was haunting him. The crow solaced him with words of courage and told him that he would carry the mouse on his back and that he would cut the threads of the net with his sharp teeth in no time. So saying, he flew to where the mouse was coming running and carrying him on his back came to where the deer was trapped. The mouse, no sooner he saw the plight of his friend, cut the net with his teeth and freed the deer. The deer thanked his friends and said, “I do not know! But I always think that death is at my doorstep. They say that if time is not good even a stick bites like a serpent“.

In the meantime, the turtle anxious about his friends started walking slowly towards the place where his friends were. Looking at him the mouse wailed that troubles would come in droves. Now the hunter will trap the turtle with his net. As he feared the hunter lay his net and trapped the turtle. As the mouse was feeling sorry for his friend, the crow came and advised thus. “The deer will lay as if he were dead. I will be piercing his eyes to make the hunter believe he was really dead. The hunter, in his happiness will rush for the deer’s body. The mouse will cut the threads of the net and the turtle will escape. We too can run for our lives.

As advised, the deer lay on the lake bank as if dead. The crow pretended he was piercing his eyes. Feeling happy he got back his deer, the hunter left the net on the river banks and started walking to the deer. The mouse cut the net fast and the turtle escaped. The mouse escaped into his hole. The crow, seeing the hunter very near, flew away. Getting the hint the deer ran as fast as he can.

The hunter was surprised and dismayed at the turn of events and left the place dejected. The four friends were happy again to have been reunited and as usual spent time on the lake banks always happy and animated.

విష్ను శర్మ విరచిత “పంచ తంత్రము” యను నీతి కధలలో రెండవ నీతి “మిత్ర లాభము”

This is “Mitra Labhamu” part of “Panch Tantra” written by Vishnu Sarma in Sanskrit.

శుభం భూయాత్
Subham Bhuuyaat.

Click here to Buy this Book today!